Όλυμπος: Η σφραγίδα της UNESCO φέρνει δόξα, αλλά η μεγαλύτερη πρόκληση για το βουνό είναι μπροστά

Για χιλιάδες χρόνια ο Όλυμπος δεν ήταν απλώς ένα βουνό. Ήταν σύμβολο. Η κατοικία των δώδεκα θεών, ένας τόπος που η μυθολογία τοποθέτησε πάνω από τον κόσμο των ανθρώπων.

Η πρόσφατη ομόφωνη εγγραφή της ευρύτερης περιοχής του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μικτό Αγαθό, για τη μοναδική συνύπαρξη φυσικού και πολιτιστικού πλούτου, αποτελεί τη διεθνή επιβεβαίωση μιας αξίας που οι άνθρωποι στους πρόποδές του τη θεωρούσαν πάντοτε αυτονόητη.

Μαζί με τη διεθνή αναγνώριση, όμως, έρχεται και μια νέα πρόκληση: να προστατευτεί το βουνό των θεών από την πίεση που αναπόφευκτα φέρνει η αυξανόμενη επισκεψιμότητα, ώστε να παραμείνει το ίδιο επιβλητικό και για τις επόμενες γενιές.

«Ο Όλυμπος δεν είναι αξιοθέατο, είναι τρόπος ζωής»

Για όσους μεγάλωσαν στους πρόποδες του βουνού, ο Όλυμπος δεν είναι μια εικόνα σε καρτ ποστάλ. Είναι η καθημερινότητά τους.

«Η εγγραφή του Ολύμπου στην UNESCO αποτελεί αντανάκλαση της μοναδικής συνύπαρξης φυσικού και πολιτιστικού πλούτου που χαρακτηρίζει το βουνό των θεών», τονίζει ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου, Βαγγέλης Γερολιόλιος.

Όπως επισημαίνει, η διάκριση αυτή μπορεί να δώσει ώθηση στην τοπική οικονομία, να ενισχύσει τις εναλλακτικές μορφές τουρισμού και να αναδείξει την ιστορία, τη γαστρονομία και τους παραδοσιακούς οικισμούς της περιοχής.

Ταυτόχρονα, όμως, συνοδεύεται από μια μεγάλη ευθύνη. Η πρόκληση είναι να αυξηθούν οι επισκέπτες χωρίς να χαθεί αυτό που κάνει τον Όλυμπο μοναδικό.

Το βουνό που άλλαξε πρόσωπο

Μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες, ο Όλυμπος ανήκε σχεδόν αποκλειστικά στους ορειβάτες, στους φυσιολάτρες και στους ανθρώπους που γνώριζαν τα μονοπάτια του.

Σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η παγκόσμια προβολή και η ευκολία της πληροφόρησης έχουν μετατρέψει το βουνό σε διεθνή προορισμό.

Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περισσότερους από 400.000 επισκέπτες τον χρόνο, αριθμός πολλαπλάσιος σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Και η ένταξη στην UNESCO αναμένεται να αυξήσει ακόμη περισσότερο αυτή την κίνηση.

Το ερώτημα που απασχολεί όσους γνωρίζουν πραγματικά τον Όλυμπο

Ο διεθνής οδηγός βουνού, πρόεδρος του ΕΟΣ Λιτοχώρου και διαχειριστής του καταφυγίου Πετρόστρουγκα, Χαράλαμπος Μαρινίδης, βλέπει τη διεθνή αναγνώριση ως μια μεγάλη ευκαιρία.

Αλλά ταυτόχρονα θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Πόσους επισκέπτες μπορεί πραγματικά να αντέξει ο Όλυμπος;

Όπως εξηγεί, δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για τη φέρουσα ικανότητα του βουνού, δηλαδή για τον αριθμό των ανθρώπων που μπορεί να υποδεχθεί χωρίς να επιβαρυνθεί το εύθραυστο οικοσύστημά του.

Για τον ίδιο, η προστασία δεν εξαρτάται από έναν τίτλο της UNESCO. Εξαρτάται από το αν θα εφαρμοστούν στην πράξη όσα ήδη προβλέπει η νομοθεσία. Η παράνομη κατασκήνωση, οι φωτιές και η ανεξέλεγκτη ανθρώπινη παρουσία εξακολουθούν να αποτελούν καθημερινές προκλήσεις.

Ένα βουνό που δεν ανήκει μόνο στους κατοίκους του

Οι άνθρωποι του βουνού θέλουν να γνωρίσει ο κόσμος τον Όλυμπο, όμως ζητούν να οργανωθεί σωστά η εμπειρία.

Ο κ. Μαρινίδης φέρνει ως παράδειγμα την εικόνα που παρουσιάζει τα καλοκαιρινά Σαββατοκύριακα η διαδρομή προς τα Πριόνια, την πιο δημοφιλή πύλη εισόδου στο βουνό. «Τα Σαββατοκύριακα γίνεται πραγματικά χαμός. Δεν υπάρχουν επαρκείς χώροι στάθμευσης και η κατάσταση πολλές φορές είναι δύσκολη. Ίσως θα έπρεπε να εξεταστούν λύσεις, όπως να αφήνει ο επισκέπτης το αυτοκίνητό του χαμηλότερα και να ανεβαίνει με λεωφορεία ή οργανωμένες μεταφορές. Έτσι θα αποσυμφορηθεί η περιοχή, θα προστατευθεί το περιβάλλον και παράλληλα θα δημιουργηθούν νέες επαγγελματικές ευκαιρίες για την τοπική κοινωνία», προτείνει.

Παρόμοια προσέγγιση υιοθετεί και ο δήμαρχος Δίου-Ολύμπου, ο οποίος θεωρεί ότι η διεθνής διάκριση μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης μόνο εφόσον συνδεθεί με τον πολιτισμό και την τοπική οικονομία. «Ο Όλυμπος δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο μαζικής εκμετάλλευσης. Μπορεί όμως να αποτελέσει παγκόσμιο πρότυπο ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία της φύσης, την προβολή του πολιτιστικού του φορτίου και στη βιώσιμη ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών», τονίζει ο Βαγγέλης Γερολιόλιος.

Η γυναίκα που αποκαλεί τον Όλυμπο «σπίτι»

Για τη Μαρία Ζολώτα, διαχειρίστρια του ιστορικού καταφυγίου «Σπήλιος Αγαπητός», ο Όλυμπος δεν είναι τόπος εργασίας. Είναι το σπίτι της. Έχει περάσει σχεδόν ολόκληρη τη ζωή της στις πλαγιές του βουνού και έχει υποδεχθεί επισκέπτες από περίπου 70 διαφορετικές χώρες.

Όπως λέει, άλλοι έρχονται επειδή θέλουν να πατήσουν στο μυθικό βουνό των θεών, άλλοι για να κατακτήσουν τον Μύτικα και άλλοι για να γνωρίσουν τη μοναδική χλωρίδα και πανίδα του Εθνικού Δρυμού.

Η ίδια, όμως, εύχεται η διεθνής αναγνώριση να μη μεταφραστεί μόνο σε περισσότερους επισκέπτες. Αλλά σε καλύτερη προστασία. Περισσότερη φύλαξη, καλύτερα μονοπάτια, ασφαλέστερες υποδομές και μεγαλύτερος σεβασμός απέναντι στο βουνό.

Το πραγματικό μυστικό του Ολύμπου

Οι άνθρωποι που ζουν δίπλα στον Όλυμπο συμφωνούν σε κάτι. Το βουνό δεν κινδυνεύει από όσους το αγαπούν. Κινδυνεύει όταν αντιμετωπίζεται ως ακόμη ένα τουριστικό αξιοθέατο.

Η μεγάλη πρόκληση είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στην προβολή και την προστασία. Να γνωρίσουν περισσότεροι άνθρωποι το βουνό των θεών, χωρίς εκείνο να χάσει τον χαρακτήρα που το έκανε μοναδικό επί χιλιάδες χρόνια.

Το βουνό που εξακολουθεί να γεννά μύθους

Από τις πρώτες αναβάσεις του Χρήστου Κάκαλου το 1913 μέχρι τις εκατοντάδες χιλιάδες επισκέψεις κάθε χρόνο, ο Όλυμπος συνεχίζει να ασκεί την ίδια ανεξήγητη έλξη.

Ίσως επειδή κανένα άλλο βουνό στην Ελλάδα δεν κουβαλά τόσο μεγάλη ιστορία.

Ίσως επειδή η κορυφή του εξακολουθεί να χάνεται μέσα στα σύννεφα, όπως ακριβώς την φαντάζονταν οι αρχαίοι.

Ή ίσως γιατί, όσο κι αν αλλάζει ο κόσμος γύρω του, ο Όλυμπος εξακολουθεί να θυμίζει πως υπάρχουν τόποι που δεν ανήκουν μόνο σε μια χώρα ή σε μια εποχή.

Ανήκουν στη μνήμη της ανθρωπότητας. Και γι' αυτό η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να τους κατακτήσουμε, αλλά να τους διατηρήσουμε αναλλοίωτους.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ